Enkele jaren geleden liep ik met een begeleider door een fabriek. Onderweg zag ik een stekker in het stopcontact waarvan de stekker helemaal kapot was. De draden waren blank en konden zo aangeraakt worden. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.
In tegenstelling tot woonhuizen zijn stopcontacten in fabrieken veelal niet voorzien van aanvullende bescherming middels een 30mA aardlekschakelaar. Ik wees mijn begeleider erop dat dit, zoals je als elektrotechnicus hoort te doen, gevaarlijk is en dat hier direct iets aan moet gebeuren. Mijn begeleider was het daar geheel mee eens. Er zou meteen actie ondernomen worden.
Drie weken later was ik weer in dezelfde fabriek en liep dezelfde route. En toen heb ik de foto hiernaast gemaakt…
NEN 3140 en bedrijfsvoering
Je zou zeggen, met de NEN 3140 nemen ze het niet zo nauw. Nu is de NEN 3140 een norm en niet verplicht, maar de Arbowet is een wet en deze eist van een werkgever om te zorgen voor een veilige werkomgeving. En voor elektrische veiligheid is gebruik maken van de NEN 3140 wel de meest voor de hand liggende norm. Feitelijk beschrijft deze norm een systeem of structuur om te komen tot een veilige werkomgeving. Samengevat is de essentie van de NEN 3140 in de onderstaande figuur weergegeven.
In woorden:
- Er wordt een verantwoordelijke voor de elektrische bedrijfsvoering aangewezen (IV – Installatie-verantwoordelijke)
- Deze zorgt dat er adequaat beleid voor is.
- Het beleidsplan omvat minimaal 3 aspecten:
- Aanwijsbeleid: verschillende niveaus van wie mag wat doen en of hij of zij dat kan;
- Instructies en procedures: hoe doen we het;
- Beheer van elektrische installaties en arbeidsmiddelen (apparaten): zorg dat het veilig is en blijft.
Terug naar de foto in de fabriek: het beheer laat hier minimaal wat te wensen over! Er lijkt geen sprake van een veiligheidsbesef, laat staan veiligheidscultuur. Zoals eerder opgemerkt: in een fabriek is er in veel gevallen geen sprake van 30mA aardlekbeveiliging. De NEN 1010 geeft in paragraaf 411.3.3 een algemene regel voor 30mA aardlekbeveiliging, ook wel aanvullende bescherming genoemd:
Aanvullende bescherming moet tot stand worden gebracht door een toestel voor aardlekbeveiliging met een toegekende aanspreekstroom van ten hoogste 30 mA voor:
- AC-contactdozen met een toegekende stroom van ten hoogste 32-A (was vroeger 20-A) voor algemeen gebruik door leken, wandcontactdozen voor algemeen gebruik door leken
Voor woningen is deze regel helder, thuis zijn we leek. En een leek kan rare dingen doen waarbij aanraking van de 230V in potentie levensgevaarlijk is. Een 30mA aardlekbeveiliging is het enige wat je dan nog beschermd.
Maar in een fabriek is in de productieruimten die 30mA aardlekbeveiliging er vaak niet Wordt vaak als lastig ervaren, wil wel eens aanspreken en uitschakelen… Maar dan moet er wel voor gezorgd worden dat de werknemers zijn geïnformeerd over de gevaren van elektriciteit, waar ze op moeten letten en wat ze vooral niet moeten doen. Dat noemt de NEN 3140 dan een instructie, mensen worden onderricht (VOP: voldoende onderricht persoon). Ik vraag me af of dat in de betreffende fabriek gebeurt… Er zijn helaas veel bedrijven in Nederland die niets met de NEN 3140 doen. ‘Het gaat toch altijd goed’ is een veel gehoorde opmerking, maar dat klopt niet. Het moet zijn: ‘het gaat bijna altijd goed’. En als het niet goed gaat kan het effect dood door elektrocutie zijn en dat is een heel groot effect. Om dan het risico op een aanvaardbaar niveau te krijgen moet bij zo’n groot effect de kans dat het kan gebeuren heel klein zijn. Immers: risico = kans x effect. Tja, dan moet je toch echt niet zo’n stekker als op de foto hebben…
Draad en klem
Valt er nog iets op in de foto? Jazeker. De aansluiting van de draden op de klemmen van de stekker. Daar had een eindaderhuls omheen moeten zitten. Dit snoer met deze stekker is niet door een leverancier geleverd, maar zelf gemaakt in de fabriek. Is dat wijs? Ik zal niet zeggen dat je dit zelf niet mag doen, maar als je het zelf doet dan moet je het wel goed doen!
Roel Ritsma / ERCD
Roel Ritsma is senior consultant bij ERCD Advies. Hij geeft les en verzorgt trainingen en presentaties over elektrische installaties en schakel- en verdeelsystemen. Ook is hij voorzitter van normcommissie NEC 121, die zich bezighoudt met industrieel schakelmateriaal en verdeelsystemen.
